Chronowski Eustachy Jaxa

(22 września 1845 Warszawa – 17 maja 1916 Kraków)

działacz społeczny, powstaniec 

rodzina

herbu Gryf

syn Alojzego (1816–1893) i Izabelli Jackowskiej 

Eustachy Chronowski, źródło: Nowości Ilustrowane. 1916, nr 23

poślubił Kazimierę Kotnowską, córkę powstańca styczniowego i emigranta do Ameryki

biogram

           Studiował w warszawskiej Szkole Głównej, a po wybuchu powstania styczniowego przerwał studia, walczył w oddziałach Łapińskiego, Lipińskiego i Michała Zielińskiego. W bitwie pod Parszewem został ranny w nogę, wyemigrował do Paryża. Jako ochotnik wziął udział w wojnie francusko–pruskiej, uzyskał stopień oficera. Wraz z armią generała Charlesa Bourbakiego przeszedł do Szwajcarii.

           Powrócił do kraju, osiadł w Krakowie i wydzierżawił hotel „Saski”. Od Marcelego Czartoryskiego kupił pałac przy ulicy Sławkowskiej i pod nadzorem architekta Tadeusza Stryjeńskiego, opierając się na wzorach francuskich, adaptował go na „Grand Hotel”.

           Jak pisała prasa po ceremonii otwarcia - „największego, najbardziej nowoczesnego i luksusowego hotelu w mieście”, czyniąc porównania do najlepszych hoteli europejskich. Grand wkrótce zapełnił się gośćmi głównie ze sfer arystokratycznych Polski i Europy, a hotel nadal poddawany był zabiegom modernizacyjnym i rozbudowie, w wyniku czego powstało przedsiębiorstwo hotelowe o światowej randze, znacznie wyprzedzające swoje czasy. Wtedy do hotelowego kompleksu dołączyły dwie kamienice od ulicy św. Jana, za sprawą  własnych generatorów prądotwórczych hotel jako pierwszy rozbłysnął światłem elektrycznym,  pokoje wyposażono w łazienki z bieżącą wodą, powstała legendarna, nakryta szklanym dachem restauracja, od belgijskich luster nazwana  „Salą Lustrzaną”. Z tego okresu pochodzi również zachowana do dziś główna brama od ul. Sławkowskiej, nakryta przepiękną secesyjną markizą oraz witraże zdobiące korytarze i restaurację.

           Chronowski prowadził też działalność społeczną i charytatywną. Wspierał Towarzystwo "Przytuliska" Uczestników Powstania 1863/1864 roku, którego był prezesem. Gromadzone przez całe życie zbiory sztuki i dawnego rzemiosła przekazał Muzeum Narodowemu, zaś majątek Arcybractwu Miłosierdzia i gminie Kraków, które utworzyły fundację jego imienia wspierającą młodzież rzemieślniczą. Ponadto pozostawił zapisy dla kościołów i towarzystw naukowych.

           Pochowany na cmentarzu Rakowickim

kalendarium

1863 – wziął udział w powstaniu styczniowym

1870–1871 – jako ochotnik wziął udział w wojnie francusko–pruskiej

1871 II – wraz z generałem Bourbakim wycofał się do Szwajcarii

1886 – założył Grand Hotel

1893 – zakupił dom nr 8 (Kamienicę Szembeka) przy ul. św. Jana, posesja weszła w skład kompleksu Grand Hotelu

1895 – zakupił całą dzierżawioną posesję (kwartał pomiędzy ul. Sławkowską, ul. św. Jana i św. Tomasza) od księcia Czartoryskiego

1901 – zakupił sąsiednią kamienicę przy ul. św. Jana 10

1906 – do kamienicy przy ul. Jana 10 dodał okazały wykusz od frontu

1908 – architekt Tadeusz Stryjeński dobudował trzecie piętro

1914 VIII – członek Komitetu Obywatelskiego Polskiego Skarbu Wojskowego

źródła:

Chronowski Eustachy Jaxa, [w:]  Polski Słownik Biograficzny. T. 3: Brożek Jan – Chwalczewski Franciszek. Kraków: Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1937, reprint Kraków 1989

Michał Rożek, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Warszawa-Kraków 1997

Józef Musiałek, Rok 1914. Przyczynek do dziejów brygady Józefa Piłsudskiego, Kraków 1915