Adrian Baraniecki
(4 listopada 1828 Jarmolińce, Podole – 15 października 1891 Kraków)
lekarz, działacz społeczny i oświatowy
rodzina
Portret Adriana Baranieckiego (fot. Walery Rzewuski)
syn Tomasza (1801-1858) herbu Sas, lekarza i Konstancji z Bukarów
jego stryj Łukasz Baraniecki (1798-1858) był wysokim hierarchą kościoła katolickiego, arcybiskupem lwowskim
biogram
Studia medyczne odbył w Kijowie, następnie w Moskwie oraz we Francji (gdzie był współzałożycielem Towarzystwa Paryskiego Lekarzy Polskich) i Włoszech. Po powrocie do kraju osiadł w rodzinnych Jarmolińcach, pomagał ojcu w praktyce lekarskiej.
W czasie powstania styczniowego był kuratorem tajnych szkół, sekretarzem reprezentacji "białych" tj. Komitetu Gubernialnego Podolskiego. Po upadku powstania, zagrożony aresztowaniem, wyjechał do Lwowa i stamtąd do Francji, a następnie do Anglii, gdzie zapoznał się ze strukturą londyńskiego muzeum przemysłowego. Zbierał różne książki i eksponaty dotyczące przemysłu.
Powrócił do kraju, zamieszkał w Krakowie, założył Muzeum Techniczno-Przemysłowe przy którym prowadził własnym kosztem wykłady naukowe i odczyty. Twórca Wyższych Kursów dla Kobiet (po jego śmierci pod nazwą Kursy im. Adriana Baranieckiego), kursów handlowych dla młodzieży i bezpłatnych wykładów niedzielnych dla rzemieślników.
Członek AU, Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego, inicjator pierwszego ogólnopolskiego zjazdu lekarzy i przyrodników. Był autorem publikacji z zakresu topografii, statystyki lekarskiej i antropologii.
Pochowany na Cmentarzu Rakowickim, pogrzeb odbył się na koszt miasta, trumnę niosły słuchaczki kursów dla kobiet, na grobowcu z medalionem autorstwa Jana Tombińskiego wyryto napis: „Założycielowi Muzeum Przemysłowego” (kwatera Bb, narożnik północno-zachodni).
Jego imieniem nazwano ulicę w dzielnicy Zwierzyniec, w Woli Justowskiej, biegnącą od ulicy Leona Chwistka do ulicy Grabowej. Ma tablicę pamiątkową w domu Towarzystwa Lekarskiego Krakowskiego.
wybrane prace:
1858 - Notice sur le petit-lait en général et en particulier sur les bains de petit-lait en Bessarabiem, Librairie Adrien Delahaye, Paris
1861 - Program topografii lekarskiej przyjęty przez Towarzystwo Lekarskie Podolskie za osnowę swych badań topograficznych, drukarnia Kornela Pillera, Lwów
1861 - O stowarzyszeniach lekarskich prowincjonalnych ,Lwów
1862 - O Janie Smerze mniemanym lekarzu polskim: (rozprawa czytana na posiedzeniu Tow. Lek. Podolskiego dnia 15 (27) października 1860 r.) w Drukarni S. Orgelbranda, Warszawa
1862 - O materyałach do topografii i statystyki lekarskiéj Podola w Drukarni Jozafata Ohryzko, Petersburg
1870 - Wykłady publiczne, Kraków
1881 - Wyższy Zakład Naukowy dla kobiet przy Muzeum Techniczno-Przemysłowem Krakowskiem, Kraków
kalendarium
1854 - uzyskał doktorat w Moskwie
1857 - uzupełniał nauki w Paryżu
1858 - był jednym z założycieli Towarzystwa Paryskiego Lekarzy Polskich
1859 X 14 - był jednym z założycieli Stowarzyszenia Lekarzy Podolskich w Kamieńcu Podolskim
1863 - był uczestnikiem powstania styczniowego na Podolu (członek obozu politycznego "białych")
1864 – znalazł się w Londynie
1867 - przesłał do Instytutu Technicznego w Krakowie swój zbiór 714 przedmiotów, i kolejno nadsyłał dalsze okazy, wkrótce kolekcja liczyła ponad 5 000 egzemplarzy z zakresu techniki, przemysłu, rolnictwa itp.
1868 V - osiadł w Krakowie
1868 VI 4 - swoje zbiory ofiarował miastu, stanowiły zalążek Muzeum Techniczno-Przemysłowego w Krakowie
1868-1891 - kierownik Muzeum Techniczno-Przemysłowego
1868 XI 25 – rozpoczęły się wykłady dla dorosłej młodzieży męskiej i żeńskiej, stały się one zalążkiem Wyższych Kursów dla Kobiet im. A. Baranieckiego
1869 – został członkiem TNK
1869 - inicjator I Zjazdu Lekarzy i Przyrodników Polskich w Krakowie
1870 - zorganizował wyższe kursy dla mężczyzn
1872 - został członkiem AU
1884 II i X, 1886 – na wystawach czasowych zaprezentował społeczeństwu Krakowa eksponaty z Afryki zebrane przez Stefana Szolca-Rogozińskiego
1891 - członek honorowy Towarzystwa Muzeum Narodowego Polskiego w Rapperswilu
1934 X 15 – w Muzeum Przemysłowym odsłonięto tablicę pamiątkową: Drowi Adrianowi Baranieckiemu, założycielowi wyższych kursów dla kobiet, istniejących od r. 1868-1924, oraz twórcy Muzeum Przemysłowego – wdzięczne słuchaczki [z] wszystkich ziem polskich
źródła:
Teresa Stanisławska-Adamczewska, Jan Adamczewski, Kraków, ulica imienia …, Kraków 2000
Janina Bieniarzówna, Jan M. Małecki, Dzieje Krakowa, t. 3, Kraków 1979
Czesław Brzoza, Kraków między wojnami, Kraków 1998
Kronika Krakowa, Warszawa 1996
Irena Bojarska, Adrian Baraniecki, „Polski Słownik Biograficzny”, t. I, Kraków 1935, s. 270