Teresa Budzisz-Krzyżanowska

(17 września 1942 Tczew - )

aktorka, pedagog 

rodzina

z rodziny Kaszubów

mąż Jan Krzyżanowski (ur. 1939, aktor), dzieci: Anna (ur. 1964); Olga (ur. 1971)

biogram

           Po ukończeniu studiów na Wydziale Aktorskim krakowskiej PWST, występowała w Teatrze Rozmaitości, gdzie debiutowała w spektaklu Agnieszki Osieckiej Niech no tylko zakwitną jabłonie. Przez kilka lat pracowała w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie, gdzie zagrała między innymi Rachel w Weselu S. Wyspiańskiego oraz tytułową rolę w Pannie Rosicie F. Garcii Lorki. Przeniosła się do Starego Teatru, na scenie którego stworzyła wiele wybitnych kreacji, między innymi Panna Burstner w Procesie według Franza Kafki, Joanna w Nocy listopadowej S. Wyspiańskiego, Siostra Ratched w Locie nad kukułczym gniazdem Kena Keseya i Dale’a Wassermana, Gertruda w Hamlecie i tytułowa rola w Hamlecie W. Shakespeare’a kilka lat później.

           Od połowy lat 80. pracę w Starym Teatrze dzieliła z Teatrem Studio w Warszawie, w którym występowała w spektaklach reżyserowanych przez J. Grzegorzewskiego, między innymi w rolach: Jenny w Operze za trzy grosze B. Brechta, Pani Rollison w Dziadach A. Mickiewicza. Gościnnie zagrała w warszawskim Teatrze Ateneum Idalię w Fantazym J. Słowackiego. Występowała też w spektaklach telewizyjnych (między innymi Z biegiem lat, z biegiem dni).

           Współpracowała z kabaretem Jama Michalika, prowadziła zajęcia z recytacji wiersza w krakowskiej PWST. Grała w wielkich spektaklach Wajdy, pracowała między innymi z Jerzym Jarockim, Krzysztofem Kieślowskim, Barbarą Sass, Kazimierzem Kutzem, Mariuszem Trelińskim, Januszem Morgensternem, Gustawem Holoubkiem, Jerzym Grzegorzewskim.

           Jest oryginalną interpretatorką poezji, między innymi CK. Norwida, W. Shakespeare’a, W. Szymborskiej, występuje w spektaklach Teatru Telewizji oraz wystąpiła w kilkudziesięciu filmach. Jest wykładowcą warszawskiej Akademii Teatralnej.

ważniejsze role:

teatralne:

1965 I 24 – debiut w spektaklu Niech no tylko zakwitną jabłonie Agnieszki Osieckiej w reżyserii Jerzego Uklei

1965 – Julia w Romeo i Julia Szekspira w inscenizacji Haliny Gryglaszewskiej

1969 – Rachela w Weselu Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Lidii Zamkow

1971 – Julia w Sieci Jana Augusta Kisielewskiego w reżyserii Bronisława Dąbrowskiego

1972 – Maria Antonowa w Rewizorze Nikołaja Gogola w reżyserii Jerzego Krasowskiego

1973 – Panna Burstner w Procesie Franza Kafki w reżyserii Jerzego Jarockiego

1974 – Joanna w Nocy listopadowej Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Andrzeja Wajdy

1977 – Maryna w Weselu Stanisława Wyspiańskiego w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego

1978 – Julia Chomińska w Z biegiem lat, z biegiem dni w reżyserii Andrzeja Wajdy

1979 – Recytatorka w Śnie o bezgrzesznej według Stefana Żeromskiego w reżyserii J. Jarockiego

1979 – Irena Arkadina w Dziesięciu portretach z czajką w tle według Antoniego Czechowa w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego

1981 – Gertruda w Tragicznej historii Hamleta Szekspira w reżyserii Andrzeja Wajdy

1982 – Kobieta z chóru w Mordzie w katedrze Thomasa Stearnsa Eliota w reżyserii J. Jarockiego

1986 – Jenny w Operze za trzy grosze B. Brechta w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego

1987 – Pani Rollison/Duch w Dziadach improwizacjach według Adama Mickiewicz w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego

1989 – Nicolo Paganini w Usta milczą w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego

1989 – Hamlet w Hamlecie IV według Szekspira w reżyserii Andrzeja Wajdy

1992 – Matka w Snach według „Pieśni Maldorora” Lautremonta w reżyserii Mariusza Trelińskiego

1994 – Hrabina Idalia w Fantazym Juliusza Słowackiego w reżyserii Gustawa Holoubka

1995 – Muza w La Boheme według S. Wyspiańskiego w reżyserii Jerzego Grzegorzewskiego

1997 – Mary Tyrone w Zmierzchu długiego dnia Eugene'a O'Neilla w reżyserii Waldemara Śmigasiewicza

1998 – Maryja w Dialogusie de passione w przedstawieniu Kazimierza Dejmka

1999 – Matka z Kartoteki Tadeusza Różewicza w inscenizacji Kazimierza Kutza

2000 - Lubow Raniewska w Wiśniowym sadzie Czechowa w reżyserii Macieja Prusa

2002 – Vivian Bearing w sztuce Dowcip Margaret Edson w reżyserii Magdaleny Łazarkiewicz

2003 – Ewa w Lombardzie pod Apokalipsą Cezarego Harasimowicza w reżyserii Piotra Łazarkiewicza

2004 – Zofia Zioło w 2 maja Andrzeja Saramonowicza w reżyserii Agnieszki Glińskiej

2004 – Jokasta w Królu Edypie Sofoklesa w reżyserii Gustawa Holoubka

2006 - Maryjohhny Rafferty w Czaszce z Connemary Martina McDonagha w reżyserii Kazimierza Kutza

2008 – Marianna w Sarabandzie Ingmara Bergmana w reżyserii Romualda Szejdy

2008 – Cristy w Czy lubi Pani Schuberta? Rafaela Mendizábala w reżyserii Tomasza Zygadły

telewizyjne:

1968 – debiutowała tytułową rolą w Eugenii Grandet Honoré de Balzaka w reżyserii Bogdana Hussakowskiego

1984 – Elżbieta II w Elżbiecie Królowej Anglii Ferdynanda Brucknera w reżyserii Laco Adamika

1985 - Fedra w Fedrze Jeana Racine'a w reżyserii Laco Adamika

1991 – Katarzyna II w Polonezie Jerzego S. Sito w reżyserii Jerzego Sztwiertni

1992 – Jokasta w Królu Edypie Sofoklesa w reżyserii Laco Adamika

1996 – Helena Modrzejewska w Madame Modjeska Richarda Hellessena w reżyserii Janusza Morgensterna

filmowe:

1964 – debiutowała w roli Więźniarki w Końcu naszego świata Wandy Jakubowskiej

1973 – Lena w pierwszym fabularnym filmie Krzysztofa Kieślowskiego Przejście podziemne

1975 – Żona Trawińskiego (Andrzej Łapicki) w Ziemi obiecanej Andrzeja Wajdy

1978 – Wysocka, aktorka z Krakowa w Zmorach Wojciecha Marczewskiego

1989 – Pani Rollinson w Lawie Tadeusza Konwickiego według Dziadów Adama Mickiewicza

1991 – Hilda Baumler i Augusta Baumler (matka Hildy w latach 30. i 40.) w filmie Odjazd Magdaleny i Piotra Łazarkiewiczów

1993 – Pani Jadwiga, klientka Karola w Trzech kolorach. Biały Krzysztofa Kieślowskiego

1994 – Matka przełożona klasztoru w Wilnie w Faustynie Jerzego Łukaszewicza

1995 – Lekarka w Śmierci jak kromka chleba Kazimierza Kutza

2000 – Sąsiadka Szymka w Weiserze według prozy Pawła Huelle, reżyser Wojciech Marczewski

2004 – Marta, matka Ewy w Ono Małgorzaty Szumowskiej

2006 – Irena Makowiecka w Futrze T. Drozdowicza

2010 – Babcia Marka w Wenecji Jana Jakuba Kolskiego

2011 – Krystyna w Głębokiej wodzie Magdaleny Łazarkiewicz

2012 – Karolina Kłos w Wszystkie kobiety Mateusza Artura Więcka

kalendarium

1964 - ukończyła studia na Wydziale Aktorskim krakowskiej PWST

1964–1966 - występowała w Teatrze Rozmaitości

1966–1973 - grała w Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie

1972-1973 i 1983-1990 – pedagog w krakowskiej PWST

1973–1983 – występowała w Starym Teatrze

1976 - otrzymała Złotą Odznakę za zasługi dla m. Krakowa

1978 – uhonorowana Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski

1983–1997 – występowała w Studio im. Witkiewicza w Warszawie

1984 – przeniosła się do Warszawy

1989 VI 30 – wraz z zespołem wyjechała z Hamletem IV do Nowego Jorku, a potem na turnée po Stanach, Meksyku i Europie

1997–2006 – należała do zespołu Teatru Narodowego

2000 – odcisnęła swoją dłoń na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach

2004 – odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

2005 – uhonorowana Złotym Medalem Gloria Artis – Zasłużony Kulturze

2006 – w Teatrze Ateneum im. Stefana Jaracza w Warszawie

2008 – Nagroda Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego

2014 – Złoty Splendor – Nagroda Teatru Polskiego Radia

2021 – Nagroda im. Ireny Solskiej

źródła:

Iga Nyc, Teresa Budzisz-Krzyżanowska: „Szczęściem jest samo życie, jakiekolwiek by było”, magazyn PANI nr 02/18

Teresa Budzisz-Krzyżanowska, Encyklopedia Teatru Polskiego [dostęp 12-11-2023]