Halina Bortnowska-Dąbrowska

(23 września 1931 Toruń – 19 czerwca 2024

filozof, teolog, publicystka 

rodzina

córka Leona, przed wojną oficera Sztabu Generalnego (oficer wywiadu, po wojnie pozostał na emigracji) i Marii, nauczycielki, absolwentki polonistki 

Halina Bortnowska-Dąbrowska 1910 rok

fot.: Mariusz Kubik Ten plik udostępniony jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0

w 1983 roku poślubiła inżyniera konstruktora Kazimierza Dąbrowskiego, wdowca z czwórą dzieci

biogram

           Studiowała teologię w Instytucie Katolickim we Wrocławiu i filozofię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie była studentką między innymi Karola Wojtyły, a także w belgijskim Leuven na uniwersytecie katolickim. W trakcie studiów pracowała we Wrocławiu i Lublinie z dziećmi i dorosłymi jako katechetka.

           W latach 70. XX wieku współtworzyła ruch hospicyjny w Polsce i pierwsze polskie hospicjum św. Łazarza w Nowej Hucie, gdzie przez pięć lat pomagała terminalnie chorym jako wolontariuszka. W latach osiemdziesiątych została doradcą Komisji Robotniczej Hutników w Nowej Hucie. Brała udział, jako doradca delegatów małopolskich, w I zjeździe NSZZ „Solidarność”. Uczestniczyła w kilkudniowym strajku w Kombinacie Metalurgicznym w Nowej Hucie. W stanie wojennym na krótko internowana. 

           Uczestniczyła w projektach Akcji Znaków Pokuty polegających na porządkowaniu ruin w Polsce (Oświęcim) i Niemczech (Drezno). Aktywnie uczestniczyła w pracach Światowej Rady Kościołów. Była animatorką projektów upamiętnienia ofiar getta warszawskiego, Jedwabnego i Srebrenicy. Zaangażowana była w działania na rzecz pojednania polsko-niemieckiego. Związana z organizacjami pozarządowymi. Współzałożycielka Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka. Przed wstąpieniem Polski do UE pracowała w Fundacji „Polska w Europie”.

           W ramach prowadzonych przez siebie warsztatów dziennikarskich (między innymi dla studentów, młodych dziennikarzy, młodzieży szkolnej czy osób osadzonych w zakładach karnych) zajmowała się promowaniem światowych standardów dziennikarstwa. Inicjatorka projektu Internetowa Gazeta Festiwalu Nauki. Brała udział w dyskusjach publicznych dotyczących między innymi spraw społecznych (w tym na temat ruchu hospicyjnego) i religijnych, ekumenizmu, lustracji, praw człowieka, upamiętniania ofiar ludobójstwa, a także bioetyki. Jej publikacje ukazały się na łamach między innymi: Gazety Wyborczej, miesięcznika Znak, Tygodnika Powszechnego. Prowadziła blog pt. Myślennik.

           Pochowana na starym cmentarzu na Służewie w Warszawie.

           Moja najważniejsza nauczycielko. Odeszłaś dziś nad ranem. A ja wczoraj wieczorem dostałam Journalism Excellence Awards za pisanie o grupach wykluczonych. A teraz siedzę właśnie w pałacu Rady Europy i mówię o mowie nienawiści. Wszystko, WSZYSTKO to jest dzięki temu, że kiedy jako głupawa nastolatka spotkałam Ciebie — miałam szansę spędzić lata u Twego boku, notować Twoje myśli, porządkować Twoje biurko, poznawać Twoich przyjaciół i czerpać z Twoich rad. Tak bardzo Ci za wszystko dziękuję. Bardzo, bardzo będzie Cię brakowało na tym trudnym świecie — żegna Halinę Bortnowską dziennikarka Anna Alboth.

          Umarła Halina Bortnowska. Piękny, mądry Człowiek. Autorytet. Bardzo wiele Halinie zawdzięczam — pisze reportażysta Wojciech Tochman.

           Miała trzy cechy, które na zawsze zapamiętam. Po pierwsze radykalna wrażliwość na ludzi wokół. Wrażliwość bezkompromisowa. Przekraczająca granice sądów, opinii, granice polityczne czy środowiskowe. Druga cecha to odwaga. Ona się nigdy nie powstrzymywała, i mówię to jako publicysta, który czasami wchodził w nią w dyskusję, nigdy się nie powstrzymywała kiedy była przekonana, że dzieje się zło. I trzecia rzecz, miała w sobie wyjątkowy dar, że przynajmniej mnie, ale myślę, że wielu z nas, zwyczajnie wyprzedzała. Wyprzedzała w myśleniu o świecie, w rozumieniu świata, Kościoła, wspólnoty. Dzisiaj wyprzedziła nas w tej drodze, w którą każdy kiedyś się uda. Ale jestem pewny, że zostanie ten ślad, jaki zostawiła w ludziach, których spotkała, którym pomogła stać się dziennikarzami, politykami, działaczami społecznymi, publicystami, po prostu dobrymi ludźmi tam, gdzie dziś są. Ci ludzie dzięki niej stali się cegłami, które będą budowały naszą wspólnotę. A to, co Halina pisała, zawsze zostanie dla mnie wielką inspiracją – mówił Szymon Hołownia.

wybrane prace:

1973, 1982 – Bezimienni mówią o modlitwie

1982, 1984, 1993 - Sens choroby, sens śmierci, sens życia

2005 – Już – jeszcze nie. Całoroczne rekolekcje z Ludźmi Adwentu

2010 – Wszystko będzie inaczej. Z Haliną Bortnowską rozmawia Jolanta Steciuk

2011 – Co to, to nie. Myślennik Haliny Bortnowskiej

2018 – Całe jej życie było wewnątrz

2018 – Kobiety ‘Znaku” i Polski

2019 – Wspomnienie: Sobór i jego ludzie

2021 – Przetrzymać niewyobrażalne

kalendarium

1944 – ukończyła szkołę podstawową

1949 – zdała maturę

1961 – magisterium z filozofii na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim

1961-1983 - redaktor i sekretarz redakcji miesięcznika „Znak”

1964 - dziennikarz-sprawozdawca trzeciej sesji soboru watykańskiego II

1964 – studiowała w Leuven

1967-1982 – brała udział w pracach Światowej Rady Kościołów

1980-1981 – doradca Komisji Robotniczej Hutników w Nowej Hucie

1981 XII 13 - uczestniczyła w kilkudniowym strajku w Kombinacie Metalurgicznym w Nowej Hucie

1986 - została członkiem Komitetu Helsińskiego w Polsce

1989 - współtworzyła Ruch Obywatelski Akcja Demokratyczna

1992 - animatorka Warsztatów Dziennikarskich Młodych „Polis” w Warszawie

1995-1999 - redaktor naczelny „Polis – pisma o sztuce życia publicznego”

1993 X 21 – wybrana zastępcą członka Trybunału Stanu

2000 - współzałożycielka Stowarzyszenia Przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii „Otwarta Rzeczpospolita”

2001 - odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski

2007 – rozpoczęła prowadzenie bloga „Myślennik”

2007-2012 - przewodnicząca Rady Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka

2011 – odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski

2013 - laureatka nagrody im. prof. Zbigniewa Hołdy

2016 - odznaczona odznaką za Zasługi dla Ochrony Praw Człowieka

źródła:

„Już – jeszcze nie. Całoroczne rekolekcje z Ludźmi Adwentu” (Wydawnictwo Znak, 2005) – książka Haliny Bortnowskiej

Wysokie Obcasy nr 35, dodatek do „Gazety Wyborczej” nr 205, 2000 portret Haliny Bortnowskiej

Ethos skutecznego współczucia, „Ethos”, nr 6–7, 1989