Aleksander I Romanow

(12 grudnia 1777 Petersburg – 19 listopada 1825 Taganrog)

cesarz rosyjski, król Polski

rodzina

syn Pawła I i Marii Teodorówny, księżniczki Wirtemberskiej 

Car Aleksander I, data: 9 maja 1824, malarz George Dawe

starszy brat księcia Konstantego oraz Mikołaja, swojego następcy na tronie Rosji 

biogram

           W młodości Aleksander I nawiązał bliską przyjaźń z księciem Adamem Jerzym Czartoryskim, przebywającym wówczas w Petersburgu. Po objęciu tronu ogłosił amnestię dla Polaków więzionych w Rosji, a Czartoryskiemu powierzył liczne odpowiedzialne funkcje państwowe. Polski arystokrata był między innymi zastępcą ministra spraw zagranicznych Rosji, kuratorem wileńskiego okręgu naukowego oraz członkiem Senatu i Rady Państwa.

            Aleksander został cesarzem w następstwie przewrotu pałacowego, podczas którego zamordowano jego ojca, Pawła I. Przypuszcza się, że wiedział o przygotowywanym spisku, choć jego osobisty udział w planowaniu zabójstwa nie został jednoznacznie potwierdzony. Początek jego panowania przyniósł szereg reform o charakterze liberalnym. Przywrócił urzędy i stopnie wojskowe osobom odsuniętym przez Pawła I, zwiększył znaczenie Senatu, zakazał stosowania tortur podczas śledztw, złagodził cenzurę oraz zliberalizował handel zagraniczny. Za jego rządów przeprowadzono również reformy szkolnictwa i zniesiono poddaństwo chłopów w guberniach nadbałtyckich.

           W okresie jego panowania powstały uniwersytety w Charkowie i Kazaniu, a działalność wznowił Uniwersytet Wileński, na którym językiem wykładowym pozostawał polski. Aleksander uczestniczył w kolejnych koalicjach wymierzonych przeciwko Napoleonowi I. Klęska Wielkiej Armii podczas wyprawy na Rosję znacząco podniosła prestiż cara i umocniła jego pozycję w polityce europejskiej. Aleksander odegrał ważną rolę podczas kongresu wiedeńskiego oraz należał do inicjatorów Świętego Przymierza. Za jego rządów Rosja powiększyła swoje terytorium w Europie i Azji. Z jego inicjatywy utworzono Królestwo Polskie, któremu nadał konstytucję. Choć była ona stosunkowo liberalna, car z czasem coraz częściej naruszał jej postanowienia i ograniczał zagwarantowane w niej swobody.

           W ostatnich latach życia Aleksander coraz silniej ulegał nastrojom religijnym i mistycznym, stopniowo wycofując się z aktywnego sprawowania władzy. Po jego śmierci powstała legenda, według której upozorował swój zgon, udał się na Syberię i żył tam jako pustelnik Fiodor Kuźmicz aż do 1864 roku. Opowieść ta nie znajduje jednak jednoznacznego potwierdzenia w źródłach historycznych.

kalendarium

1801 - został cesarzem rosyjskim
1801 – udzielił amnestii uwięzionym w Rosji Polakom
1801 - inkorporował Gruzję
1805 IX 29 – przybył do Puław, witany przez arystokrację jako wróg Prus, zwolennik odrodzenia Polski
1805 X 16 – wyjechał do Poczdamu, gdzie doprowadził do pojednania z Prusami
1805 - 1807 - uczestniczył w koalicji antyfrancuskiej (wojny napoleońskie)
1807 – na zjeździe z Napoleonem w Tylży, gdzie utworzono Księstwo Warszawskie, uzyskał dla Rosji obwód białostocki
1806-1812 - prowadził wojny z Turcją
1806-1813 - prowadził wojnę z Persją
1808-1809 - prowadził wojnę ze Szwecją
1809 - przyłączył do imperium Finlandię
1812 - przyłączył Besarabię
1813 - przyłączył do Rosji Azerbejdżan
1814 - na czele wojsk sojuszniczych wkroczył do Paryża
1815 V 3 – na kongresie wiedeńskim wywalczył Królestwo Polskie, które powstało z okrojonego do ¾ Księstwa Warszawskiego
1815 - został królem polski
1815 XI 27 – podpisał dla Królestwa Polskiego oktrojowaną, bardzo jednak liberalną konstytucję
1820 – łamiąc konstytucję wprowadził w Polsce cenzurę

źródła: 

Janusz Iwaszkiewicz, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935

Henryk Żaliński, Aleksander I, [w:] Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005

Andrzej Andrusiewicz, Aleksander I: Wielki gracz, car Rosji – król Polski. Kraków 2015