Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Golddrop Telnet
Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego, dawny kościół pod wezwaniem św. Norberta

            Krakowska cerkiew Podwyższenia Krzyża Świętego stoi przy ul. Wiślnej, nieco ukryta wśród sąsiadujących z nią zabudowań. Dziś jest to świątynia parafialna obrządku greckokatolickiego, ale na przestrzeni kolejnych wieków zmieniało się jej przeznaczenie.

           Jest to murowana budowla na planie prostokąta. Zewnątrz - od strony południowo-zachodniej wzmocniona jest szkarpami. Elewację południowo-wschodnią częściowo przesłaniają stojące przy ul. Wiślnej dawne zabudowania klasztorne, jest zwieńczona trójkątnym szczytem. Na dachu kościoła umieszczona jest zgrabna wieżyczka zwieńczona stożkowym hełmem.

            Wnętrze to jedna długa i wysoka nawa oraz prezbiterium, o takiej samej szerokości i wysokości jak nawa, zamknięte prostą ścianą. Świątynia jest przekryta sklepieniem kolebkowo-krzyżowym. Podział wnętrza na przęsła wyznaczają toskańskie pilastry na ścianach bocznych. W ścianie południowo-zachodniej znajdują się wysokie, półkoliście zamknięte okna – natomiast w ścianie północno-wschodniej – odpowiadające kształtem tym oknom wnęki.

            Barokowa świątynia oraz klasztor zostały zbudowane z inicjatywy ksieni klasztoru norbertanek na Zwierzyńcu Doroty Kąckiej. Budowę rozpoczęto w 1636, a konsekracja odbyła się w 1643 roku.

            Już niecałe dwa stulecia po zbudowaniu kościoła doszło do kasaty zakonu norbertanek, w 1803 siostry opuściły kościół i klasztor. Duża część wyposażenia świątyni – między innymi ołtarz główny, ołtarze boczne, zostały wówczas przeniesione do kościoła norbertanek na Zwierzyńcu, a część przekazano kościołowi parafialnemu w Racławicach.

            Od 1808 kościół przy Wiślnej był świątynią parafialną obrządku greckokatolickiego – gospodarzami stał się zakon bazylianów. Twórcą parafii był ks. Florian Kudrewicz, profesor UJ. Wcześniej parafia unicka znajdowała się w klasztorze oo. Bernardynów, stojącym przy skrzyżowaniu ulic św. Jana i św. Tomasza, ale zmieniło się to w 1801 - ze względu na trudności finansowe parafii i klasztoru wszystkie zabudowania zostały wystawione na licytację, sprzedane i zagospodarowane na inne cele. Kilka lat krakowscy grekokatolicy starali się o nową świątynię, a przez te lata miejscem ich modlitwy i spotkań była kaplica Matki Boskiej Bolesnej w krakowskim kościele franciszkanów. W 1808 otrzymali świątynię po siostrach norbertankach. Na jakiś czas zachowała ona dawne wezwanie, ale w 1855 z inicjatywy ks. Jana Ławrowskiego nadano parafii nowe wezwanie - Podwyższenia Krzyża Świętego.

            Przez kolejne lata 2 połowy XIX wieku w kościele przeprowadzono przebudowę i odrestaurowano jej wnętrze. Zostało ono nieco powiększone, w dawnym prezbiterium urządzono chór muzyczny, a w miejscu wcześniejszego chóru zakonnego – nowe prezbiterium. Ściany i sklepienie kościoła pokryły barwne polichromie, które miały być wykonane w oparciu o styl polichromii w kaplicy św. Krzyża na Wawelu – na ścianach wykonano ozdobne fryzy oraz przedstawienia figuralne, min. piękne wizerunki aniołów. W kościele położono też kamienną posadzkę.

            W 1896 został zbudowany piękny, marmurowy ikonostas dla parafii unickiej, skonstruowany według projektów Tadeusza Stryjeńskiego. Ikony malował uczeń Jana Matejki - Władysław Rossowski według projektów przygotowanych przez mistrza. Matejko przygotował szesnaście ołówkowych szkiców – wśród nich między innymi przedstawienia Chrystusa na Majestacie, Podniesienie krzyża z Chrystusem, Hołd Trzech Króli, Chrystusa z uczniami w Emaus, Zesłanie Ducha Świętego, Wniebowstąpienie, a także postaci proroków: Daniela, Izajasza, Mojżesza, Matkę Bożą oraz Apostołów. Ikonostas ma duże rozmiary, wypełniał szerokością całe prezbiterium, malowane według projektów Matejki postaci i sceny odznaczają się charakterystyczną dla niego energią i ekspresją, nie są to przedstawienia o typowych, bizantyjskich surowych formach.

            W 1947 decyzją władz komunistycznych parafia grekokatolicka w Krakowie została zlikwidowana, ówczesny proboszcz parafii ks. Stefan Hrab oraz wielu mieszkających w Krakowie Ukraińców zostało aresztowanych przez Urząd Bezpieczeństwa. Nowymi gospodarzami kościoła stali się w 1948 księża saletyni, odrestaurowali oni świątynię w latach 1965 – 1968, ikonostas został rozebrany i przeniesiony do Muzeum Jana Matejki, zastąpiono go w kościele rokokowym ołtarzem z połowy XVIII wieku, sprowadzonym z mogilskiego kościoła cystersów. Wszystkie polichromie na ścianach i sklepieniu zostały zamalowane.

            Dopiero w 1998 parafia greckokatolicka po latach starań odzyskała cerkiew, saletyni opuścili kościół pod koniec 2001 roku. W latach 2001 - 2004 udało się parafii odzyskać i zrekonstruować ikonostas (miejsca pierwotnej marmurowej konstrukcji zastąpiono konstrukcją drewnianą) – został on ponownie poświęcony w 2004 roku. W latach 2007 - 2009 odsłonięto i zakonserwowano polichromie w kościele, a w trakcie tych prac trafiono również na ślady malowideł pochodzących jeszcze z czasów, gdy gospodarzami świątyni były norbertanki. W latach 2011 - 2012 odnowiono elewację kościoła.

Do świątyni prowadzą dwa wejścia - jedno od strony Plant, drugie od strony ul. Wiślnej, przez kruchtę.

Dodatkowe informacje