Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Golddrop
Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

ul. Jeziorko 40

           Kościół Św. Grzegorza Wielkiego stoi przy ul. Jeziorko, na osiedlu Ruszcza, należącym do Dzielnicy XVIII Nowa Huta, we wschodniej części Krakowa. Kiedyś Ruszcza była jedną z wielu podkrakowskich wsi, a przez kolejne stulecia kilkakrotnie zmieniała właścicieli - należała między innymi do rodu Gryfitów, do rodziny Branickich, a od końca XVIII wieku do rodziny Popielów. W 1951 obszar Ruszczy został włączony w granice Krakowa.

           Już w XIV wieku w Ruszczy stał pierwszy, romański kościół, a w 1312 powstała tam samodzielna parafia. Fundację romańskiej świątyni przypisuje się Jaksie Gryficie, który przez niektórych badaczy jest uznawany za protoplastę rodu Gryfitów. W około 1420 w miejscu romańskiego, wybudowano drugi kościół w stylu gotyckim, ufundowany przez krakowskiego stolnika, Wierzbiętę z Branic, potomka rodu Gryfitów i właściciela wsi Ruszcza. Kościół ten zachował się do dziś w swojej gotyckiej postaci, częściowo został jednak przekształcony w czasach nowożytnych.

           Kościół św. Grzegorza Wielkiego to murowana z czerwonej cegły, orientowana budowla, wzniesiona na prostokątnym planie i opięta szkarpami. Od strony północnej do prezbiterium przylega stara gotycka zakrystia, a od strony wschodniej: nowa zakrystia, która zajęła miejsce usytuowanej tu pierwotnie Kaplicy Badenich. Zakrystia ta została dobudowana w latach 20. XX wieku wg projektu Adolfa Szyszko Bohusza – jest otynkowana na biało, wyraźnie odcinając się od ceglano-czerwonej bryły kościoła i ma formę rotundy nakrytej kopułą zwieńczoną kolumienkową latarnią,. Natomiast od strony zachodniej, w fasadzie kościoła widzimy jedną, niewysoką i zwieńczoną ostrosłupowym hełmem prostokątną wieżę z dwoma małymi, prostokątnymi okienkami i prostokątnym wejściem głównym.

           Wnętrze kościoła ma charakter barokowy, jest mocno oświetlone przez duże okna w ścianach nawy. Ściany są otynkowane na neutralny, jasnobeżowy kolor i artykułowane płaskimi pilastrami. Podzielone na dwa przęsła i zamknięte prostą ścianą prezbiterium jest węższe od nawy i nakryte krzyżowo-żebrowym sklepieniem, z polichromowanymi, dwubarwnymi żebrami oraz polichromowanymi zwornikami. Jego wnętrze oświetlają dwa, umieszczone po prawej stronie, gotyckie, ostrołukowe okna, w których zobaczymy zakomponowane w środku dwie małe kwatery w witrażami o żywej, intensywnej kolorystyce. Na jednej z nich przedstawiono postać św. Grzegorza Wielkiego, na drugiej natomiast widnieje scena ze słynnego Epitafium Wierzbięty. Zabytek ten, obecnie przechowywany w zbiorach krakowskiego Muzeum Narodowego, pierwotnie był umieszczony w prezbiterium kościoła w Ruszczy. Malowane na desce Epitafium jest datowane na 1425, jest na nim przedstawiona scena adoracji Matki Boskiej z Dzieciątkiem przez klęczącego u Jej stóp Wierzbiętę, ubranego w czarną, rycerską zbroję. Przed Matką Boską stoi jeszcze wstawiający się za zmarłym patron kościoła św. Grzegorz. Epitafium Wierzbięty jest dziś jednym z najważniejszych zabytków polskiego malarstwa gotyckiego.

           Na ścianie przy obydwu oknach w widzimy dwie namalowane postaci świętych, ujęte w namalowane wysoki, arkady, powtarzające kształt okna. Przy oknie bliższym ołtarza widnieje postać św. Wojciecha, natomiast przy drugim oknie: postać św. Stanisława z Piotrowinem, opatrzona podpisem „W 700-LECIE KANONIZACJI/ŚW. STANISŁAW BISKUP KRAKOWSKI/1253-1953”.

           Po lewej stronie prezbiterium znajduje się półkoliste, arkadowe przejście do starej zakrystii, nad arkadą natomiast możemy podziwiać odkryte w czasie prowadzonych w ostatnich latach prac konserwatorskich fragmenty polichromii. Są wśród nich sceny figuralne oraz rozmaite motywy ornamentalne - na najstarszych odkrytych fragmentach zidentyfikowano datowane na średniowiecze sceny określane jako „Uczta eucharystyczna”, natomiast nowsze malowidła są datowane na renesans i są to fragmenty ornamentalnych motywów roślinnych. Pozostałe malowidła w kościele, które możemy podziwiać między innymi na sklepieniu nawy, wykonał około połowy XX wieku Józef Dutkiewicz.

           W prezbiterium w XVII wieku ustawiono nowy, barokowy ołtarz główny, dekorowany złoconym snycerskim ornamentem o motywach stylizowanych liści i główkami aniołków. W jego polu centralnym, flankowanym przez złote korynckie kolumny umieszczony jest duży obraz z przedstawieniem patrona świątyni, ujęty w dekoracyjną złotą ramę. Obraz ten powstał około 1664 i jest wierną kopią nie zachowanego do dziś dzieła Annibale Carraciego. Pola boczne natomiast mają formę nisz, w których ustawione są barwne, polichromowane figurki dwóch świętych biskupów – po prawej stronie św. Stanisława, a po lewej św. Wojciecha. Natomiast w zwieńczeniu umieszczono owalny obraz z przedstawieniem Marii w otoczeniu aniołów oraz dwie figury aniołów w złotych szatach po bokach. Nad całością góruje trójkąt z Okiem Opatrzności, otoczony promienistą glorią z główkami aniołków.

           Przed ołtarzem zobaczymy hebanowe tabernakulum datowane na około 1700 r. Zdobią je alabastrowe kolumienki oraz płytki z barwnymi, mozaikowymi przedstawieniami pejzażowymi ujętymi w dekoracyjne ramki ze stylizowanych złotych liści oraz dwie małe figurki klęczących aniołów.

           W ścianie po prawej stronie prezbiterium wmurowane są dwie tablice, na które warto zwrócić uwagę. Pierwsza z nich to kamienna płyta nagrobna, wykonana w 1425, upamiętniająca fundatora świątyni, Wierzbiętę z Branic. Zmarły został na niej ukazany w pozycji klęczącej, ubrany w rycerską zbroję, a u jego stóp możemy zobaczyć tarczę z herbem rodowym Gryfitów. Druga z tablic jest wykonana z czarnego marmuru i upamiętnia wizytację kościoła przez kardynała Adama Sapiehę oraz wizytatora apostolskiego kardynała Achillę Ratti, która miała miejsce dn. 11.IX.1918 roku. Zdobią ją namalowane wokół na ścianie girlandy owocowo-kwiatowe oraz dwa aniołki.

           Zwiedzając prezbiterium zwróćmy jeszcze uwagę na ustawiony tam stół eucharystyczny oraz pulpitową ambonę, wsparte na podobnych jak te w ołtarzu głównym złotych kolumnach korynckich.

           Korpus kościoła to dwie, dwuprzęsłowe nawy. Prezbiterium jest oddzielone od nawy głównej półkolistą tęczą z ustawionym na belce krucyfiksem, a przy ścianie tęczowej od strony nawy zobaczymy dwa ołtarze boczne, datowane na XVIII wiek. Ołtarze te mają podobną formę, pomalowane na jasny kolor, są dekorowane złoconymi ornamentami a ich pola centralne flankują złote kolumienki. W ołtarzu po prawej stronie umieszczony jest krucyfiks, datowany na 2. połowę XVII wieku, w drugim natomiast zobaczymy wizerunek Matki Boskiej z Dzieciątkiem, okryty złoconą sukienka. Korpus kościoła jest dość niski, nawa główna jest przekryta wykonanym w XVII wieku sklepieniem kolebkowym z gurtami oraz lunetami i oświetlona przez duże, półkoliste okna. Nawa północna natomiast sklepiona jest podobnie jak prezbiterium - krzyżowo żebrowo, a w jej wschodniej części ustawiony jest ołtarz boczny, datowany na XVIII wiek, z siedemnastowiecznym krucyfiksem w polu centralnym. W zachodniej części kościoła znajduje się niska kruchta oraz chór muzyczny z lekko wypukłym parapetem, otwarty do nawy półkoliście.

            Na terenie wokół kościoła niegdyś znajdował się parafialny cmentarz, o którym przypomina dziś grobowiec rodziny Popielów. W pobliżu kościoła można odwiedzić jeszcze jedno miejsce związane z tym rodem – dawny pałac Popielów, datowany na 2. połowę XIX wieku.

Dodaj komentarz


Kod antyspamowy
Odśwież

Dodatkowe informacje