Maria Dobrowolska
(26 maja 1895 Ropica Ruska – 22 października 1984 Kraków)
geograf, historyk
rodzina
z domu Mrazak
córka Stanisława i Henryki Strokowskiej
jej ojciec pracował w kopalni nafty „Męcina”
w roku 1925 poślubiła Kazimierza Wojciecha Dobrowolskiego
biogram
Szkołę powszechną ukończyła w Jaśle, natomiast w Krakowie zdała maturę w gimnazjum i ukończyła studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W czasie I wojny światowej działała w Lidze Kobiet Galicji i Śląska. Stopień doktora uzyskała na podstawie rozprawy przygotowanej pod kierunkiem Ludomira Sawickiego, poświęconej zmianom w rozmieszczeniu ludności na ziemi krakowskiej od schyłku XVIII wieku do wybuchu pierwszej wojny światowej.
Pracowała jako nauczycielka w krakowskich szkołach średnich, a przez wiele lat kierowała VII Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Adama Mickiewicza w Krakowie. W okresie okupacji niemieckiej organizowała tajne nauczanie na Dębnikach, stojąc na czele ośrodka nr 6, który funkcjonował w jej mieszkaniu oraz w mieszkaniu jej męża.
Po wojnie, wspólnie z profesorami Rodionem Mochnackim i Janem Flisem, uczestniczyła w tworzeniu studiów magisterskich z geografii. Utworzone wówczas katedry — Geografii Ekonomicznej, Geografii Fizycznej z Zakładem Geologii oraz Geografii Regionalnej z Zakładem Metodyki Nauczania Geografii — stały się fundamentem Instytutu Geografii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie. Była pierwszą kierowniczką Zakładu Geografii WSP, a następnie objęła Katedrę Geografii Społeczno-Gospodarczej.
Opublikowała ponad 120 prac z zakresu geografii historycznej i osadnictwa, badając m.in. wpływ działalności człowieka na środowisko geograficzne. Pod jej opieką powstało przeszło 200 prac magisterskich i dyplomowych; promowała 11 doktoratów oraz sporządziła liczne recenzje rozpraw habilitacyjnych, w tym także swoich wychowanków.
Była członkinią Polskiej Akademii Nauk i Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Uhonorowano ją Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, tytułem „Zasłużony Nauczyciel PRL” oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej.
Pochowana wraz z mężem na cmentarzu Salwatorskim (sektor SC 12, rząd C, nr grobu 6).
wybrane prace:
1947 - Dynamika krajobrazu kulturalnego
1959 - Przemiany struktury społeczno-gospodarczej wsi małopolskiej
1961 - Przemiany środowiska geograficznego Polski do XV wieku
1962 - Dynamika kształtowania się regionów w Polsce Południowej
1965 – Uwagi o pracach Ludomira Sawickiego nad szałaśnictwem karpackim
1968 – Ludomir Sawicki – współredaktorka i współautorka
kalendarium
1914 – zdała maturę
1915-1919 – studiowała geografię na Uniwersytecie Jagiellońskim
1918 – jako studentka prowadziła lekcje geografii w gimnazjum, w którym zdała maturę
1921 - obroniła doktorat
1923 – mianowana nauczycielką w Państwowym Gimnazjum Żeńskim w Krakowie
1925 - dokształcała się i prowadziła kwerendy w Paryżu
1927-1930 – publikowała w "Pamiętniku II Zjazdu Słowiańskich Etnografów i Geografów"
1929 - prowadziła badania źródłowe w Wiedniu
1929 – w czasie zjazdu zorganizowanego w Krakowie przez Polskie Towarzystwo Geograficzne wygłosiła referat Program badań antropogeograficznych
1930 – publikowała w "Wiadomościach Geograficznych"
1931 – publikowała na łamach "Krakowskich Odczytów Geograficznych PTG"
1933 - powierzono Jej kierownictwo Gimnazjum Żeńskiego
1934 - dokształcała się i prowadziła badania źródłowe w Londynie
1939 - objęła stanowisko dyrektorki
1939 – 1942 VI – pracowała z młodzieżą na kursach przygotowawczych do szkół zawodowych, do rozwiązania kursów
1945-1948 – kierowała VI Liceum i Gimnazjum im. A. Mickiewicza w Krakowie
1946-1951 - prowadziła wykłady z geografii gospodarczej i regionalnej w Wyższej Szkole Nauk Społecznych TUR
1947-1951 – wykładała na Wydziale Filozoficzno-Społecznym UJ
1949 – rozpoczęła pracę w Wyższej Szkole Pedagogicznej
1952 - objęła kierownictwo Katedry Geografii Ekonomicznej
1955 – uzyskała stopień docenta
1957 - przewodnicząca Wojewódzkiej Komisji do Spraw Turystyki i Krajoznawstwa przy KOS w Krakowie
1958 – odznaczona Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski
1960 - profesor nadzwyczajny w krakowskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej
1967 - przeszła na emeryturę
1975 – odznaczona Medalem Komisji Edukacji Narodowej.
źródła:
Lech Pakuła, Jan Rajman, Pamięci Profesor Marii Dobrowolskiej 1895—1984, [w:] Rocznik Naukowo-Dydaktyczny. Zeszyt 112. Prace Geograficzne 11
Małgorzata Przeniosło, Marek Przeniosło, Słownik biograficzny profesorów uniwersytetów Drugiej Rzeczypospolitej, Kielce 2022
A. Śródka, P. Szczawiński (opr.), Biogramy uczonych polskich, Wrocław 1983
Słownik biograficzny historii Polski, Ossolineum, Wrocław 2005