Strona wykorzystuje pliki cookies, jeśli wyrażasz zgodę na używanie cookies, zostaną one zapisane w pamięci twojej przeglądarki. W przypadku nie wyrażenia zgody nie jesteśmy w stanie zagwarantować pełnej funkcjonalności strony!

Golddrop Telnet
Gwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywnaGwiazdka nieaktywna
 

Maria Gabriela Stefania 'Gabriela Zapolska' Korwin - Piotrowska

Józef Maskoff, Walery Tomicki, Maryja

(30 III 1857 Podhajce, Ukraina – 21 XII 1921 Lwów)

powieściopisarka, dramatopisarka, aktorka, reżyser

rodzina

córka Wincentego Korwin-Piotrowskiego (1828 - 1896), ziemianina, marszałka szlachty wołyńskiej, i Józefy Karskiej (1831 - 1917), byłej tancerki baletowej z Warszawy

rodzeństwo: Kazimierz Jan (1855 – 1922), wydawca, publicysta, adwokat

poślubiła: 1. 1901 Stanisław Janowski (1866 – 1942), malarz, rozwiedzeni 1904; 2. 30 IX 1876 Warszawa Konstanty Eliasz Śnieżko-Błocki, rozwiedzeni w roku 1888

biogram

          Kształciła się w domu oraz w prywatnym Instytucie Wychowawczo - Naukowym we Lwowie.

          Poślubiła młodego ziemianina ze Żmudzi, Konstantego Śnieżko-Błockiego, oficera wojsk rosyjskich i zamieszkała z nim w Warszawie. Pod nazwiskiem męża debiutowała w amatorskim zespole Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności.

          Związała się z innym mężczyzną, zaszła w ciążę i porzuciła męża, a tym samym rodzinę, która nie mogła takiego zachowania tolerować, ślub ostatecznie został unieważniony. Po zerwaniu z rodziną i mężem, zaczęła zarabiać na życie jako aktorka, przybrała na stałe pseudonim Zapolska. Występowała w Krakowie, Lwowie, Poznaniu i w galicyjskich zespołach wędrownych.

           Oprócz aktorstwa zajmowała się również pisaniem nowel, powieści, utworów dramatycznych, szybko zdobywając rozgłos. W prasie lwowskiej oraz warszawskiej, głównie w „Przeglądzie Tygodniowym”, którego została bliską współpracowniczką, publikowała swoje utwory, które wywołały ostre polemiki i oburzenie konserwatywnej krytyki.

           Przyjechała do Warszawy, zagrała tytułową rolę w Norze, nie została jednak zaangażowana i ponownie wyruszyła na prowincję (Łódź, Ciechocinek, Mława, Lublin). Niepowodzenia aktorskie, krytyka oraz ciężkie doświadczenia osobiste, skłoniły ją do podjęcia próby samobójstwa, odratowana leczyła się w Warszawie, następnie wystąpiła gościnnie w Krakowie w Norze.

           Przez 5 lat przebywała w Paryżu, gdzie odbyła studia aktorskie pod kierunkiem Talbota i Samary i grywała drobne role w teatrzykach bulwarowych, między innymi w Théâtre Libre A. Antoine'a oraz w modernistycznym Théâtre de l'Oeuvre.

           Po powrocie do kraju bez powodzenia starała się dostać do warszawskich Teatrów Rządowych, trafiła ponownie do teatrzyków objazdowych i ogródkowych, w końcu uzyskała angaż w krakowskim teatrze kierowanym przez Tadeusza Pawlikowskiego. Poróżniła się z Pawlikowskim, opuściła scenę i została felietonistką i recenzentką teatralną „Słowa Polskiego”.

           Wyszła ponownie za mąż za malarza Stanisława Janowskiego, otworzyła w Krakowie szkołę dramatyczną, w której sama uczyła deklamacji, wymowy i gry aktorskiej, uruchomiła teatr pod nazwą „Scena Niezależna”.

            Najciekawszym jej dokonaniem tego okresu były inscenizacje Maeterlincka. Wykorzystując doświadczenia paryskie, odważyła się na dwie inscenizacje: w swojej szkole dramatycznej wystawiła fragmenty "Księżniczki Maleny" (jedyna inscenizacja w Polsce), a we własnym mieszkaniu zaprezentowała "Intruza". Spektakl ten powtórzyła rok później w swoim Teatrze Niezależnym, który wystąpił w Hotelu Saskim.

           Osiadła na stałe we Lwowie, wraz z mężem zorganizowała zespół teatralny pod nazwą Teatr Gabrieli Zapolskiej, z którym objeżdżała Galicję. Drugi związek również nie przetrwał, rozwód orzeczono już po trzech latach małżeństwa, a definitywne rozstanie nastąpiło sześć lat później.

           Związana z naturalizmem, ukazywała bez osłonek drastyczne strony obyczajowości, głównie drobnomieszczańskiej, narażając się na ataki kół konserwatywnych i katolickich.

            Jako felietonistka i krytyk teatralny współpracowała między innymi z "Gazetą Krakowską", "Słowem Polskim", "Nową Reformą", "Ilustracją Polską" i "Wiekiem Nowym". Publikowała nowele, powieści obyczajowe, psychologiczne, melodramaty i teksty publicystyczne. Wiele wczesnych utworów ukazało się w odcinkach w prasie (głównie w "Przeglądzie Tygodniowym").

          Powieści i nowele tłumaczone były na wiele języków, między innymi na rosyjski, niemiecki, szwedzki, czeski, węgierski, słowacki i ukraiński.
Największą wartość w jej dorobku mają dramaty, które tłumaczone były na kilkanaście języków i grane w licznych teatrach polskich i europejskich, doczekały się także adaptacji radiowych, później telewizyjnych.

           Została pochowana w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Łyczakowskim.
wybrane dzieła:

1881 - Jeden dzień z życia róży (debiut, nowela),

1883 - Małaszka (opowiadanie)

1885 - Akwarele (zbiór nowel), Kaśka Kariatyda (powieść, druk do 1886 r.)

1887 - Małka Szwarcenkopf (utwór dramatyczny)

1889 - Przedpiekle (powieść)

1890 - Z dziejów boleści

1891 - We krwi (powieść), Szmat życia (powieść)

1893 - Menażeria ludzka (zbiór opowiadań)

1895 - Janka (powieść)

1896 - Tamten został, Wodzirej (powieść w dwóch tomach)

1897 - Żabusia (utwór dramatyczny), Sybir, Fin-de siecle'istka (powieść)

1898 - Jojne Firułkes (utwór dramatyczny)

1888 - Kaśka Kariatyda (powieść)

1899 - Zaszumi las (powieść), Antysemitnik (powieść)

1902 - Jak tęcza (powieść), Tresowane dusze (utwór dramatyczny), Mężczyzna (utwór dramatyczny)

1903 - A gdy w głąb duszy wnikniemy (powieść), Nieporozumienie (utwór dramatyczny)

1904 - Sezonowa miłość (powieść)

1905 - Jesiennym wieczorem (utwór dramatyczny, wydanie pod pseudonimem Józef Maskoff)

1907 - Moralność pani Dulskiej (utwór dramatyczny), Córka Tuśki (powieść), Ich czworo (utwór dramatyczny)

1908 - Pani Dulska przed sądem (opowiadanie),

1909 - O czym się nie mówi (powieść), Skiz (utwór dramatyczny)

1910 - Panna Maliczewska (utwór dramatyczny)

1911 - Śmierć Felicjana Dulskiego, (opowiadanie)

1913 - Kobieta bez skazy (powieść)

1914 - O czym się nawet myśleć nie chce (powieść)

1922 - Frania Poranek: jej dalsze losy (powieść)

1922 – 1927 - Wydanie zbiorowe dzieł t. 1-26 Lwów

1923 - Z pamiętników młodej mężatki (opowiadanie)

1957 - 1958 - Dzieła wybrane t. 1-16, Kraków

1958 – 1962 - Publicystyka t. 1-3, Wrocław

1960 – 1961 - Dramaty t. 1-2, Wrocław

1970 - Listy t. 1-2, Wrocław

kalendarium

1876 - poślubiła w Częstochowie oficera rosyjskiego Konstantego Śnieżko-Błockiego

1879 - debiutowała w amatorskim zespole Warszawskiego Towarzystwa Dobroczynności

1882 I - debiutowała w teatrze krakowskim rolą Margot w sztuce Spudłowali

1887 - przyjechała do Warszawy

1888 – zostało unieważnione jej małżeństwo

1888 - usiłowała popełnić samobójstwo

1889 - jesienią wyjechała do Paryża

1889 – 1891 - odbyła studia aktorskie

1892 – 1894 - grała w Théâtre Libre

1895 – grała dwukrotnie w Théâtre de l’Oeuvre

1895 – w połowie roku wróciła do Warszawy

1897 - 1899 - była aktorką teatru krakowskiego

1899 – 1900 – występowała we Lwowie

1901 - poślubiła malarza Stanisława Janowskiego

1902 - jesienią otworzyła w Krakowie szkołę dramatyczną

1902 - wystawiła fragmenty Księżniczki Maleny (jedyna inscenizacja w Polsce)

1902 - we własnym mieszkaniu zaprezentowała Intruza

1903 - wiosną uruchomiła teatr pod nazwą Scena Niezależna

1903 – powtórzyła spektakl w swoim Teatrze Niezależnym, który wystąpił w Hotelu Saskim

1904 - zamieszkała na stałe we Lwowie

1904 – rozwiodła się ze Stanisławem Janowskim

1906 XII 15 – w Krakowie odbyła się prapremiera Moralności Pani Dulskiej

1907 – 1908 – występowała z własnym zespołem pod nazwą Teatr Gabrieli Zapolskiej

1912 - wzięła udział w zorganizowanej w Pradze Wystawie Pracy Kobiety Polskiej

1912 – 1913 - sprawowała funkcję kierownika literackiego Teatru Premier

1914 IX - po zajęciu Lwowa przez wojska rosyjskie prowadziła przez pewien czas cukiernię

źródła:

Halina Floryńska-Lalewicz http://www.culture.pl/pl/culture/artykuly/os_zapolska_gabriela

Ewa Gaczoł CD „Kraków na starej fotografii 1846 – 1918”

Marek Jerzy Minakowski, Wielka genealogia Minakowskiego (Wielcy.pl), wydanie z 14.12.2017

Dodatkowe informacje